Chênh lệch năng lực trong cùng một trường lớn gần 8 lần chênh lệch giữa các trường

7:11 chiều 17/Th8/26

Chênh lệch năng lực trong cùng một trường lớn gần 8 lần chênh lệch giữa các trường

Dữ liệu VCO Group từ hơn 21.000 hồ sơ cho thấy chênh lệch năng lực giữa các ứng viên trong cùng một trường lớn gần 8 lần chênh lệch giữa các trường với nhau.

Phân tích của VCO Group trên hơn 21.000 hồ sơ ứng tuyển Young Talent Program tại Việt Nam cho thấy phần chênh lệch năng lực giữa các ứng viên học cùng một trường lớn gần 8 lần phần chênh lệch giữa trường này với trường khác. Tên trường vì vậy hữu ích cho việc phân bổ ngân sách thu hút, nhưng không đủ để dùng làm tiêu chí sàng lọc ứng viên.

Table of Contents

Danh sách trường trọng điểm là một quyết định ngân sách, không phải một quyết định sàng lọc

Gần như mọi Young Talent Program tại Việt Nam đều bắt đầu bằng một danh sách trường. Danh sách này quyết định nơi đặt gian tư vấn, nơi tổ chức hội thảo hướng nghiệp, nơi chạy quảng cáo và nơi đội tuyển dụng dành thời gian xây dựng quan hệ. Đó là cách phân bổ nguồn lực hợp lý, vì ngân sách và thời gian đều hữu hạn.

Vấn đề xuất hiện khi danh sách trường đi thêm một bước nữa và trở thành một tiêu chí trong bảng chấm hồ sơ. Lúc đó tên trường không còn đóng vai trò chỉ dẫn nơi tìm ứng viên, mà đóng vai trò dự báo năng lực của từng cá nhân. Đây là hai công việc khác nhau, và dữ liệu cho thấy tên trường làm tốt việc thứ nhất nhưng làm yếu việc thứ hai.

VCO Group vận hành hệ thống nhận hồ sơ và hệ thống kiểm tra năng lực cho nhiều chương trình Young Talent tại Việt Nam. Điều này cho phép đặt cạnh nhau hai dữ kiện mà thông thường mỗi doanh nghiệp chỉ nhìn thấy một nửa: điểm chấm hồ sơ của ứng viên, và kết quả bài kiểm tra năng lực của chính ứng viên đó.

Con số quan trọng nhất: phần chênh lệch nằm ở đâu

Khi tách toàn bộ độ biến thiên điểm năng lực thành hai phần, một phần do khác biệt giữa các trường và một phần do khác biệt giữa các cá nhân trong cùng một trường, kết quả rất rõ ràng.

Phân rã độ biến thiên điểm năng lực của ứng viên Young Talent

Nguồn chênh lệch	Tỷ trọng tương đối	Hàm ý cho việc sàng lọc
Giữa các cá nhân trong cùng một trường	Lớn hơn gần 8 lần	Biết ứng viên học trường nào không cho biết ứng viên đó nằm ở đâu trong nhóm bạn cùng trường của mình.
Giữa trường này với trường khác	Phần nhỏ hơn	Đủ để xếp thứ tự ưu tiên đầu tư thu hút, không đủ để loại một cá nhân cụ thể.
Kiểm chứng bổ sung	Có ý nghĩa thống kê	Khác biệt giữa các trường là có thật, nhưng nhỏ hơn nhiều so với mức mà bảng chấm hồ sơ đang giả định.

Kết quả được tính sau khi loại trừ ảnh hưởng của khối ngành đào tạo, điểm trung bình học tập và tuổi, để bảo đảm chênh lệch quan sát được không đến từ những yếu tố này.

Cách diễn giải thực tế nhất là thế này. Nếu lấy ngẫu nhiên một ứng viên từ trường xếp hạng cao và một ứng viên từ trường xếp hạng thấp hơn, khả năng người thứ hai có điểm năng lực cao hơn người thứ nhất vẫn rất đáng kể. Trong khi đó, nếu lấy hai ứng viên bất kỳ trong cùng một trường, khoảng cách giữa họ thường lớn hơn nhiều so với khoảng cách trung bình giữa hai trường.

Điều này không phủ nhận giá trị của một nền giáo dục tốt. Nó chỉ nói rằng tên trường là một tín hiệu gián tiếp, và khi đã có sẵn một phép đo trực tiếp là bài kiểm tra năng lực, tín hiệu gián tiếp không nên được cộng điểm nặng.

Gần một nửa số ứng viên vượt vòng đến từ ngoài nhóm trường dẫn đầu

Trong tệp phân tích, gần một nửa số ứng viên vượt qua vòng kiểm tra năng lực đến từ các trường nằm ngoài nhóm 5 trường dẫn đầu về số lượng hồ sơ. Đây không phải là một nhóm nhỏ bị bỏ sót, mà là gần một nửa nguồn cung ứng viên đạt chuẩn của cả thị trường.

Đáng chú ý hơn, nhóm trường này cũng là nơi có ít doanh nghiệp cạnh tranh hơn. Ứng viên tại đó nhận được ít lời mời hơn, tỷ lệ phản hồi tích cực với một chương trình tổ chức nghiêm túc cao hơn, và chi phí trên mỗi ứng viên đạt chuẩn thường thấp hơn so với các trường trọng điểm nơi mọi doanh nghiệp cùng đổ ngân sách vào một thời điểm.

Với một chương trình có ngân sách thu hút hữu hạn, đây là cơ hội phân bổ lại chứ không phải một lời kêu gọi mở rộng vô hạn. Cách làm gọn nhất là giữ nguyên đầu tư tại nhóm trường trọng điểm và trích một phần ngân sách nhỏ để thử nghiệm tại 3 tới 5 trường ngoài danh sách, sau đó đánh giá kết quả bằng điểm bài kiểm tra chứ không bằng số hồ sơ thu về.

Điều kiện điểm trung bình học tập công bố trên tin tuyển dụng

Một cơ chế lọc khác hoạt động trước cả vòng đọc hồ sơ, đó là điều kiện điểm trung bình học tập ghi ngay trên tin tuyển dụng. Điều kiện này không loại hồ sơ, nó ngăn hồ sơ được nộp.

Đánh đổi khi công bố điều kiện điểm trung bình học tập từ mức khá cao trở lên

Chiều tác động	Mức đo được	Nhận định
Phần nguồn ứng viên bị mất	Hơn một nửa số ứng viên tự loại trước khi nộp	Đây là phần lớn nhất trong toàn bộ các cơ chế lọc của quy trình.
Phần chất lượng thu được	Chưa tới 5 điểm phần trăm tỷ lệ vượt vòng	Mức cải thiện thật, nhưng nhỏ so với phần nguồn phải đánh đổi.
Quan hệ giữa điểm học tập và năng lực	Có tương quan dương ở mức vừa phải	Đủ để giữ điểm học tập trong bảng chấm với trọng số vừa, không đủ để dùng làm điều kiện loại từ đầu.

Điểm trung bình học tập vẫn là thông tin đáng thu thập. Khác biệt nằm ở chỗ dùng nó như một tiêu chí cộng điểm trong bảng chấm, thay vì dùng nó như một cánh cửa đóng trước khi ứng viên kịp nộp hồ sơ.

Bối cảnh quốc tế: khoảng cách giữa tuyên bố và thực hành

Xu hướng chuyển từ tiêu chí bằng cấp sang tiêu chí năng lực đã được nói tới nhiều năm trên thị trường quốc tế. Nghiên cứu chung của Burning Glass Institute và Harvard Business School công bố năm 2024 cho thấy tỷ lệ tin tuyển dụng yêu cầu bằng đại học tại Mỹ giảm rõ rệt, nhưng tỷ lệ người được tuyển thật sự không có bằng đại học gần như không đổi. Ước tính của nhóm nghiên cứu là chưa tới 1 trên 700 lượt tuyển trong năm được hưởng lợi từ thay đổi này.

Khoảng cách đó không đến từ sự thiếu thiện chí. Nó đến từ chỗ bỏ một dòng điều kiện khỏi tin tuyển dụng là việc dễ, còn thay nó bằng một phép đo trực tiếp có thể bảo vệ được trước hội đồng tuyển dụng là việc khó hơn nhiều. Doanh nghiệp nào đã có sẵn một bài kiểm tra năng lực được chuẩn hoá và một cơ sở dữ liệu điểm để đối chiếu thì bước chuyển này dễ hơn hẳn.

Về mặt khoa học tuyển chọn, nghiên cứu của Sackett và cộng sự năm 2022 trên Journal of Applied Psychology đã hiệu chỉnh lại toàn bộ bảng xếp hạng hiệu lực dự báo của các công cụ tuyển chọn, sau khi phát hiện sai lệch trong cách hiệu chỉnh phạm vi giới hạn được áp dụng suốt nhiều thập kỷ. Kết luận chung là các tiêu chí gián tiếp có hiệu lực thấp hơn mức từng được tin, còn các phép đo trực tiếp về hành vi và năng lực giữ vững vị trí.

Điều này không có nghĩa là bỏ vòng đọc hồ sơ

Ở mức tổng thể, vòng đọc hồ sơ trong dữ liệu vẫn hoạt động đúng chiều. Nhóm ứng viên bị loại ở vòng này có điểm bài kiểm tra năng lực thấp hơn rõ rệt so với nhóm được giữ lại. Nghĩa là người đọc hồ sơ đang nhìn thấy tín hiệu thật, và vòng này đang tạo ra giá trị.

Thứ cần điều chỉnh là trọng số của từng tiêu chí bên trong bảng chấm, không phải sự tồn tại của vòng. Cụ thể, giảm trọng số của tên trường và của điều kiện điểm học tập, tăng trọng số của những nội dung mô tả hành vi và kết quả cụ thể mà ứng viên đã tạo ra, và bổ sung một bước chuẩn hoá điểm chấm theo nhóm tuổi trước khi xếp thứ hạng.

Cách kiểm chứng rẻ nhất là chạy đối chiếu ngược trên dữ liệu của chính doanh nghiệp: lấy nhóm ứng viên đã bị loại ở vòng hồ sơ của mùa trước, so với kết quả bài kiểm tra của nhóm được giữ lại, và tính xem mỗi tiêu chí đang làm mất bao nhiêu ứng viên lẽ ra đã vượt vòng.

Ba việc cần làm

Tách bạch hai chức năng của danh sách trường: giữ nó cho việc phân bổ ngân sách thu hút, gỡ nó khỏi vai trò tiêu chí cộng điểm nặng trong bảng chấm hồ sơ.
Gỡ điều kiện điểm trung bình học tập khỏi tin tuyển dụng và chuyển nó thành một tiêu chí cộng điểm có trọng số vừa phải trong bảng chấm.
Trích một phần ngân sách thu hút để thử nghiệm tại 3 tới 5 trường ngoài nhóm trọng điểm, và đánh giá kết quả bằng phân bố điểm bài kiểm tra chứ không bằng số hồ sơ thu về.

Câu hỏi thường gặp

Có nên dùng tên trường đại học làm tiêu chí sàng lọc hồ sơ không?

Dữ liệu VCO Group cho thấy chênh lệch năng lực giữa các ứng viên trong cùng một trường lớn gần 8 lần chênh lệch giữa các trường với nhau. Tên trường vì vậy phù hợp để quyết định nơi đầu tư thu hút ứng viên, nhưng không đủ mạnh để làm tiêu chí cộng điểm nặng khi chấm từng hồ sơ cá nhân.

Có nên ghi điều kiện GPA trên tin tuyển dụng Management Trainee không?

Điều kiện điểm trung bình học tập ở mức khá cao khiến hơn một nửa ứng viên tự loại trước khi nộp hồ sơ, trong khi chỉ đổi lại chưa tới 5 điểm phần trăm tỷ lệ vượt vòng kiểm tra. Cách hiệu quả hơn là thu thập điểm học tập và cộng điểm cho nó trong bảng chấm, thay vì công bố nó như một điều kiện bắt buộc.

Ứng viên đạt chuẩn của Young Talent Program đến từ đâu?

Trong dữ liệu VCO Group, gần một nửa số ứng viên vượt qua vòng kiểm tra năng lực đến từ các trường nằm ngoài nhóm 5 trường dẫn đầu về số lượng hồ sơ. Đây cũng là nhóm trường có ít doanh nghiệp cạnh tranh hơn nên chi phí trên mỗi ứng viên đạt chuẩn thường thấp hơn.

Về VCO Group

VCO Group là đơn vị vận hành hệ thống đánh giá cho các chương trình Young Talent Program và Management Trainee tại Việt Nam, bao gồm hệ thống nhận hồ sơ, bài kiểm tra năng lực, phỏng vấn tự động và Assessment Center. VCO Group phục vụ nhóm young talent và ứng viên dưới 3 năm kinh nghiệm, làm việc với các doanh nghiệp lớn và công ty đa quốc gia tại Việt Nam. Nền tảng đánh giá và quản lý ứng viên của VCO Group mang tên Testalents. Trụ sở đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Doanh nghiệp muốn đối chiếu số liệu tuyển chọn của mình với mặt bằng thị trường, hoặc muốn trao đổi về Young Talent Program Insight Report, liên hệ Mr. Dũng theo số 0334 889 068 hoặc truy cập vcogroup.com.vn.